کولر گازی تشکیل شده از مجموعه ای قطعات می باشد که هرکدام نقش مشخصی در سرمایش، گردش هوا و عملکرد دستگاه دارند، آشنایی با اجزای کولر گازی و وظیفه هر یک، به درک بهتر نحوه عملکرد دستگاه و تشخیص مشکلات احتمالی کمک می کند.
کولرهای گازی از دو بخش تشکیل می شوند: یونیت داخلی که داخل ساختمان قرار می‌گیرد و یونیت خارجی که در فضای بیرونی نصب می‌شود. در بخش داخلی قطعاتی مانند اواپراتور، فن، فیلتر، سنسورها و برد قرار دارند و در بخش خارجی نیز کمپرسور، کندانسور، فن و برخی تجهیزات کنترلی دیده می‌شوند. شناخت محل و وظیفه این اجزا کمک می‌کند ارتباط میان قطعات و نقش هرکدام در عملکرد کولر گازی بهتر درک شود. در این مقاله از آروان دما اجزای هر دو بخش را جداگانه بررسی می‌کنیم.
کولر گازی چگونه کار می‌کند؟
عملکرد کولر گازی بر پایه گردش مبرد در یک سیکل بسته انجام می‌شود. کمپرسور مبرد را فشرده کرده و به سمت کندانسور می‌فرستد؛ در کندانسور، گرمای مبرد به هوای بیرون منتقل می‌شود. سپس مبرد پس از عبور از قطعه کاهش‌دهنده فشار، وارد اواپراتور می‌شود و با جذب گرمای هوای داخل، باعث خنک شدن محیط می‌شود. مبرد دوباره به کمپرسور برمی‌گردد و این چرخه به‌طور پیوسته تکرار می‌شود. به همین دلیل، قطعات یونیت داخلی، یونیت خارجی و مدار مبرد به‌صورت جدا از هم کار نمی‌کنند و عملکرد صحیح هر بخش به بخش‌های دیگر وابسته است.
اجزای یونیت داخلی کولر گازی
یونیت داخلی بخشی از سیستم است که مستقیماً با هوای داخل ساختمان در ارتباط است. در این بخش، مبرد گرمای محیط را جذب می‌کند و مجموعه فن، هوای خنک‌شده را دوباره به فضای اتاق برمی‌گرداند. علاوه بر اجزای اصلی سیکل سرمایش، قطعات کنترلی و مسیر تخلیه آب نیز در این یونیت قرار دارند.
اواپراتور
اواپراتور گرمای هوای داخل را جذب می‌کند تا هوای خنک وارد محیط شود.بنابراین اواپراتور نقطه‌ای است که سیکل مبرد با هوای داخل ساختمان تبادل حرارت انجام می‌دهد. آلودگی یا یخ‌زدگی سطح آن می‌تواند این تبادل حرارت را مختل کرده و ظرفیت سرمایش دستگاه را کاهش دهد.
فیلتر هوا
فیلتر قبل از رسیدن هوای محیط به اواپراتور، بخشی از گردوغبار و ذرات را جذب می‌کند. این کار علاوه بر بهبود کیفیت هوای خروجی، از تجمع سریع آلودگی روی اواپراتور نیز جلوگیری می‌کند. گرفتگی فیلتر می‌تواند حجم هوای عبوری از یونیت داخلی را کاهش دهد.
فن و موتور فن داخلی
بعد از خنک شدن هوا در مجاورت اواپراتور، فن داخلی وظیفه دارد این هوا را در محیط به گردش درآورد. موتور فن نیروی لازم برای حرکت پروانه یا بلوور را تأمین می‌کند. به همین دلیل، حتی اگر سیکل مبرد به‌درستی کار کند، اختلال در این مجموعه می‌تواند باعث کاهش پرتاب باد و توزیع نامناسب سرمایش شود.
سینی تخلیه آب
هنگام عبور هوای مرطوب از روی اواپراتور سرد، بخشی از رطوبت هوا به آب تبدیل می‌شود. این آب در سینی زیر اواپراتور جمع شده و از طریق مسیر تخلیه از دستگاه خارج می‌شود. گرفتگی مسیر تخلیه می‌تواند باعث جمع شدن آب و چکه کردن آن از پنل داخلی شود.
سنسورهای دما و برد الکترونیکی
سنسورها اطلاعاتی مانند دمای محیط یا دمای بخش‌های مختلف دستگاه را اندازه‌گیری می‌کنند و در اختیار برد قرار می‌دهند. برد نیز براساس این اطلاعات و تنظیمات کاربر، فرمان لازم را برای کمپرسور، فن و سایر اجزا صادر می‌کند. بنابراین این بخش، نقش هماهنگ‌کننده میان اجزای مختلف کولر گازی را دارد.
اجزای یونیت خارجی کولر گازی
یونیت خارجی بخش اصلی فشرده‌سازی مبرد و دفع گرمای جذب‌شده از فضای داخل است. به همین دلیل اجزای این یونیت باید به‌صورت هماهنگ کار کنند تا گرمای منتقل‌شده توسط مبرد به محیط بیرون دفع شود.
قطعات داخل کمپرسور کولر گازی
کمپرسور قلب سیکل سرمایش محسوب می‌شود. مبرد پس از خروج از اواپراتور وارد کمپرسور شده، فشرده می‌شود و با فشار و دمای بالاتر به سمت کندانسور حرکت می‌کند. در واقع کمپرسور نیروی لازم برای گردش مبرد در مدار را فراهم می‌کند و اختلال در عملکرد آن می‌تواند کل فرایند سرمایش را تحت تأثیر قرار دهد.
کندانسور کولر گازی
مبرد داغ و پرفشار پس از خروج از کمپرسور وارد کندانسور می‌شود. در این بخش، گرمای مبرد به هوای بیرون منتقل می‌شود و شرایط آن برای ادامه سیکل تغییر می‌کند. سطح تمیز کندانسور و جریان هوای مناسب برای دفع مؤثر گرما اهمیت زیادی دارد.
فن و موتور فن خارجی
فن خارجی هوا را از روی کندانسور عبور می‌دهد تا انتقال گرما سریع‌تر انجام شود. موتور فن نیز نیروی لازم برای چرخش آن را فراهم می‌کند. اگر جریان هوا در اطراف کندانسور کاهش پیدا کند، دفع گرما دشوارتر شده و فشار کاری سیستم می‌تواند افزایش پیدا کند.
قطعات الکتریکی و حفاظتی
بسته به نوع و مدل کولر گازی، قطعاتی مانند خازن، رله، اورلود و برد کنترلی در بخش خارجی قرار می‌گیرند. این اجزا در راه‌اندازی موتور و کمپرسور، کنترل عملکرد و حفاظت سیستم در شرایط غیرعادی نقش دارند. در کولرهای اینورتر، ساختار بخش کنترل می‌تواند پیچیده‌تر و متفاوت از مدل‌های معمولی باشد.
قطعات مدار مبرد و اتصالات کولر گازی
یونیت داخلی و خارجی از طریق مدار مبرد به یکدیگر متصل می‌شوند. این مدار علاوه بر لوله‌های انتقال مبرد، شامل قطعاتی است که فشار و جریان مبرد را کنترل می‌کنند تا سیکل سرمایش به‌درستی ادامه پیدا کند.
لوله مسی
لوله مسی مسیر رفت‌وبرگشت مبرد بین یونیت داخلی و خارجی را تشکیل می‌دهد. یکی از خطوط، مبرد را در یک مرحله از سیکل منتقل می‌کند و خط دیگر مسیر بازگشت آن را فراهم می‌سازد. نشتی یا آسیب این لوله‌ها می‌تواند مقدار مبرد موجود در سیستم را کاهش دهد و عملکرد سرمایش را مختل کند.
فیلتر درایر
فیلتر درایر برای جذب رطوبت و جلوگیری از گردش برخی ذرات آلاینده در مدار مبرد استفاده می‌شود. وجود رطوبت یا آلودگی در مدار می‌تواند عملکرد قطعات حساس، به‌ویژه بخش کنترل جریان مبرد، را مختل کند.
شیر انبساط و لوله مویی
پیش از ورود مبرد به اواپراتور، فشار آن باید کاهش پیدا کند. این وظیفه بسته به طراحی دستگاه توسط شیر انبساط یا لوله مویی انجام می‌شود. کاهش فشار در این مرحله باعث می‌شود مبرد هنگام ورود به اواپراتور شرایط لازم برای جذب گرمای محیط را داشته باشد.
مبرد
مبرد ماده‌ای است که در سیکل سرمایش گردش کرده و انتقال گرما را ممکن می‌کند.کاهش مقدار مبرد می‌تواند باعث افت سرمایش و عملکرد نامناسب سیکل شود، اما کمبود مبرد معمولاً باید همراه با بررسی علت نشتی باشدو سپس شارژ صحیح توسط فرد متخصص انجام شود.
| قطعه | محل قرارگیری | وظیفه | علائم خرابی |
|---|---|---|---|
| اواپراتور | یونیت داخلی | جذب گرمای هوای داخل | یخ‌زدگی، افت سرمایش، کاهش جریان هوا |
| فن و موتور فن داخلی | یونیت داخلی | گردش و توزیع هوای خنک | کاهش پرتاب باد، صدا یا لرزش |
| فیلتر هوا | یونیت داخلی | جذب گردوغبار و ذرات | کاهش جریان هوا، افت سرمایش |
| سنسورها | یونیت داخلی | اندازه‌گیری دما و ارسال اطلاعات به برد | عملکرد نامنظم، کنترل نادرست دما |
| برد الکترونیکی | بسته به مدل، داخلی یا خارجی | کنترل و هماهنگی عملکرد اجزا | فرمان نگرفتن قطعات، عملکرد نامنظم |
| سینی و مسیر تخلیه | یونیت داخلی | جمع‌آوری و تخلیه آب تقطیر | چکه آب یا تجمع آب داخل پنل |
| کمپرسور | یونیت خارجی | فشرده‌سازی و گردش مبرد | افت شدید سرمایش، صدای غیرعادی، روشن نشدن |
| فن و موتور فن خارجی | یونیت خارجی | عبور هوا از روی کندانسور | داغ شدن یونیت، توقف فن، صدای غیرعادی |
| کندانسور | یونیت خارجی | دفع گرما به محیط بیرون | افزایش دمای یونیت، کاهش سرمایش |
| خازن | بسته به مدل، یونیت داخلی یا خارجی | کمک به راه‌اندازی موتور یا کمپرسور | استارت نخوردن فن یا کمپرسور |
| اورلود و رله | یونیت خارجی | کنترل و حفاظت الکتریکی | قطع‌و‌وصل شدن یا روشن نشدن بعضی اجزا |
| لوله‌های مسی | بین دو یونیت | انتقال مبرد | افت سرمایش، نشتی یا آثار روغن |
| شیر انبساط یا لوله مویی | مدار مبرد | کاهش فشار و کنترل جریان مبرد | سرمایش ضعیف یا یخ‌زدگی غیرعادی |
| فیلتر درایر | مدار مبرد | جذب رطوبت و آلودگی | اختلال در جریان مبرد و افت عملکرد |
| مبرد | سراسر مدار سرمایش | انتقال گرما در سیکل | افت سرمایش در صورت نشتی یا کمبود |
کدام علائم می‌توانند به کدام قطعات مربوط باشند؟
نوع علائم کولر گازی می‌تواند سرنخی از بخش درگیر دستگاه بدهد. برای مثال، کاهش سرمایش ممکن است به گرفتگی فیلتر، آلودگی اواپراتور یا کندانسور، کاهش مبرد یا اختلال در کمپرسور مربوط باشد. اگر پرتاب باد ضعیف باشد، بهتر است فیلتر هوا، فن داخلی و موتور فن بررسی شوند. صدای غیرعادی نیز می‌تواند از فن، پروانه، موتور فن یا در برخی موارد کمپرسور ایجاد شود.
در مقابل، چکه آب از یونیت داخلی بیشتر به سینی و مسیر تخلیه آب یا یخ‌زدگی اواپراتور ارتباط پیدا می‌کند. اگر یونیت خارجی راه‌اندازی نشود، قطعاتی مانند خازن، برد، رله یا کمپرسور از بخش‌هایی هستند که باید در فرایند عیب‌یابی بررسی شوند. خاموش و روشن شدن مکرر دستگاه نیز می‌تواند با سنسورها، برد کنترل یا عملکرد بخش‌های حفاظتی مرتبط باشد.
این علائم فقط مسیر بررسی را مشخص می‌کنند و برای تشخیص قطعی کافی نیستند و باید توسط تکنسین انجام شود.
اگر بعد از بررسی تخصصی مشخص شد یکی از قطعات کولر گازی نیاز به تعویض دارد، مدل دستگاه و مشخصات قطعه را بررسی کنید و سپس گزینه سازگار با کولر گازی خود را در آروان دما؛ فروشگاه اینترنتی قطعات کولر گازی انتخاب کنید.
سوالات متداول
مهم‌ترین قطعه کولر گازی چیست؟
همه قطعات در عملکرد سیستم نقش دارند، اما کمپرسور یکی از اصلی‌ترین قطعات سیکل سرمایش است و گردش مبرد به عملکرد آن وابسته است.
چطور بفهمیم کدام قطعه کولر گازی خراب شده است؟
علائمی مثل کاهش سرمایش، صدای غیرعادی، نچرخیدن فن یا خاموش و روشن شدن نامنظم می‌توانند سرنخ بدهند، اما برای تشخیص قطعی معمولاً باید دستگاه توسط متخصص بررسی شود.
آیا همه قطعات کولر گازی قابل تعمیر هستند؟
خیر. بعضی قطعات قابل سرویس یا تعمیرند، اما بعضی مثل خازن یا سنسور در صورت خرابی معمولاً تعویض می‌شوند.
اگر درباره قطعات کولر گازی یا نحوه تعمیر آن سؤالی دارید، در بخش نظرات برای ما بنویسید. متخصصان ما در اسرع وقت به سؤالات شما پاسخ می‌دهند.
دیدگاه‌ها۲
از کجا بفهمیم کدوم قطهه کولر گازی خرابه و نیاز تعمیر یا تعویض دارد؟
سلام آقای سمیعی، ممنون از اینکه سؤال‌تون رو مطرح کردید.
برای شناسایی قطعه معیوب در کولر گازی، ابتدا باید دستگاه بر اساس علائم خرابی بررسی بشه. برای مثال، اگر کمپرسور روشن نمی‌شه، ابتدا ولتاژ ورودی، خازن راه‌انداز، سیم‌پیچ‌های کمپرسور و عملکرد رله یا برد کنترل بررسی می‌شن. اگر کمپرسور روشنه اما سرمایش کافی وجود نداره، باید فشار مبرد، دمای لوله‌ها، عملکرد فن‌های داخلی و خارجی و تمیزی کویل‌ها ارزیابی بشه. همچنین، اندازه‌گیری مقاومت سنسورهای دما و مقایسه اون با مقادیر استاندارد سازنده می‌تونه در تشخیص خرابی سنسور مؤثر باشه.
نکته مهم اینه که قبل از تعویض هر قطعه، باید با اندازه‌گیری و تست تخصصی از معیوب بودن اون مطمئن شد تا از هزینه‌های اضافی جلوگیری بشه.